Aquacultuur in Europa: kan dat klimaatneutraal?

Waarom stoot aquacultuur broeikasgassen uit?

“De EU-aquacultuursector stootte in 2019, bij de lancering van de European Green Deal, zo’n 2 miljoen ton CO₂-equivalent per jaar uit. In de Europese Klimaatwet heeft de EU zich gecommitteerd aan klimaatneutraliteit in 2050. Ook de aquacultuursector zal daaraan moeten bijdragen.

De grootste uitstoot komt niet direct van de kwekerijen zelf, maar van de productie van visvoer en het energieverbruik. Zo’n 70 procent van de broeikasgasemissies hangt samen met het voer. Dat bestaat vaak uit wild gevangen vis, soja of granen, die geteeld en getransporteerd moeten worden.

Schelpdieren zoals mosselen en oesters hebben geen visvoer nodig, maar het transport is wel vaak belastend. Boten veroorzaken uitstoot. Een groot deel van de klimaatimpact ontstaat dus indirect.”

Is een klimaatneutrale aquacultuur in 2050 haalbaar?

“Ja, het is technisch haalbaar, maar wel een hele opgave. In onze studie (zie onderaan) hebben we gekeken naar wat de sector zelf kan doen. Er zijn al veel goede voorbeelden. Het Noorse platform AquaCloud gebruikt AI om visgezondheid, voeding en waterkwaliteit te monitoren. Hierdoor kunnen boeren efficiënter voeren en sneller ziektes opsporen, wat tot ongeveer 20% minder uitstoot kan leiden. Alternatieve voeders, zoals insectenmeel, microalgen en single-cell proteins laten een veel lagere CO₂-uitstoot zien dan traditioneel visvoer. Sommige alternatieven zitten onder 1 kg CO₂eq per kg eiwit.

Hernieuwbare energie heeft ook groot potentieel: overstappen van fossiele energie naar duurzame bronnen kan de energie-gerelateerde uitstoot van aquacultuur met meer dan 95 procent verminderen. We zien grote verschillen per boerderij in het energieverbruik.
Je kunt in kaart brengen waar je energie verbruikt, dat is geen bijzondere innovatie, maar wel waar je iets mee kunt beginnen.

Maar zelfs met zulke innovaties lukt het niet zonder veranderingen in andere sectoren. Als landbouw, energie en transport niet verduurzamen, blijft aquacultuur afhankelijk van CO₂-compensatiemaatregelen voor de resterende uitstoot. Daar komt bij dat aquacultuur naar verwachting zal groeien, waardoor de totale uitstoot juist toeneemt als er geen maatregelen worden genomen.”

Wat is er nog meer nodig om net-zero te bereiken?

“De hele keten moet mee veranderen, en dat gaat niet vanzelf. Regelgeving speelt daarbij een belangrijke rol. Nu zijn er strikte regels vanuit Europa over welke ingrediënten wel en niet gebruikt mogen worden in visvoer. Dat maakt het soms lastig om nieuwe, duurzamere grondstoffen of reststromen toe te passen.

Daarnaast is er de keuze van de consument. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: zalm heeft een vrij hoge footprint. In plaats van zalm gaan we allemaal oesters en mosselen eten. Maar het is niet realistisch om te verwachten dat consumenten meteen massaal overstappen.”

Wat zou je beleidsmakers willen meegeven?

“Beleidsmakers zouden de sector actief en financieel moeten ondersteunen bij de overgang naar een koolstofarme aquacultuur. Onder andere door te investeren in energie-efficiëntie en digitalisering (zoals AI en slimme voedersystemen); het overstappen op hernieuwbare energie en schoner transport te versnellen; fokprogramma’s te ondersteunen voor efficiëntere en sterkere soorten; meer steun te geven aan niet-gevoerde aquacultuur; duidelijke regels te ontwikkelen voor CO₂-compensatie; consumenten en markten te stimuleren om koolstofarme producten te kiezen; en regelgeving en vergunningen te vereenvoudigen, zodat duurzame investeringen makkelijker worden. Er zijn al volop voorbeelden van innovaties wat betreft boten.

We hebben goed laten zien hoe lastig het is voor deze sector om klimaatneutraal te worden. Sterke samenwerking tussen EU-landen, de energie- en landbouwsector en de aquacultuursector is noodzakelijk. We willen Europa ook laten zien dat je voorzichtig moet zijn met deze grote ambities, omdat de sector op zichzelf dat helemaal niet kan realiseren. Dit vanwege de afhankelijkheid van anderen in de keten.

De successen zitten vooral in deeloplossingen die samen een groot verschil kunnen maken. Het is een enorme opgave om de aquacultuursector klimaatneutraal te maken, maar het is geen onmogelijkheid.”

Sander van den Burg is hoofdauteur van het onlangs verschenen rapport EU Aquaculture: Greenhouse Gas Reduction Costs and Pathways to Net Zero by 2050. Dit rapport analyseert hoe de Europese aquacultuursector (vis- en schelpdierkweek) klimaatneutraal kan worden in 2050. De studie is uitgevoerd in opdracht van de European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency.

Lees ook het nieuwsartikel op het EU Maritime Forum.