Erkenning bij post-covid minstens zo belangrijk als behandeling zelf
- AI (Anne) Slotegraaf, MSc
- Postdoctoraal onderzoeker / Postdoctoraal onderzoeker
Vermoeidheid, concentratieproblemen, spierzwakte of snel overprikkeld: nog altijd kampen mensen met aanhoudende klachten na een coronabesmetting. Post-covid heet dat. Genezing is onzeker en zelden volledig. Uit nieuw onderzoek blijkt dat mensen met post-covid erkenning en steun minstens zo waardevol vinden als de behandeling. Ook kan voeding een ondersteunende rol spelen in het herstel. Dat beschrijft promovendus Anne Slotegraaf in het proefschrift dat ze vandaag verdedigt.
Met trots houdt Slotegraaf haar proefschrift in de lucht. Op de kaft prijkt het met spijkereiwit bedekte virus dat iedereen tegenwoordig kent: SARS-CoV-2. Witte lijnen erin vormen een herkenbaar doolhof, een verwijzing naar hoe mensen met post-covid (of long-covid) de weg kwijtraken in de zorg. “Dat geldt niet alleen voor patiënten, maar ook voor zorgverleners”, zegt de promovendus. Post-covid is geen ziekte met een duidelijk ziektebeeld of één oplossing, maar een multisysteemaandoening die zich bij iedereen anders manifesteert. En precies dat maakt het zo lastig, voor patiënten en voor zorgverleners.
Plateau bij herstel
In 2020 voerde de overheid een regeling in, zodat mensen met post-covidklachten extra vergoede zorg kregen. Maar de vraag was: helpt die zorg daadwerkelijk? Om daar antwoord op te vinden, volgde de promovendus een jaar lang 1451 mensen met post-covid die gebruikmaakten van die paramedische herstelzorgregeling. Zij ondergingen behandelingen bij onder andere fysiotherapeuten, ergotherapeuten, logopedisten en diëtisten. Bij zorgverleners voerden deelnemers fitheidstesten uit en elk kwartaal vulden ze een uitgebreide vragenlijst in.
“De omgeving wuift klachten soms weg als aanstellerij. Juist daarom doet het ertoe dat een zorgverlener de klachten erkent.”
- Anne Slotegraaf
Uit die data bleek dat de patiënten iets vooruitgingen. “Bij de start van de behandeling ervaarde maar liefst 95 procent van de deelnemers extreme lichamelijke of mentale vermoeidheid”, zegt Slotegraaf. “Een jaar later voelde nog zeventig procent zich ernstig uitgeput.” Opvallend was dat de vooruitgang vooral plaatsvond in de eerste drie maanden. Daarna vlakte de vooruitgang van het herstel af. Tegelijkertijd liet een cohortstudie van het RIVM zien dat hetzelfde herstelpatroon gold bij mensen met post-covid zonder zorg. Op basis daarvan besloot de overheid de paramedische herstelzorgregeling stop te zetten. Toch plaatst de net gepromoveerde Slotegraaf daar een kanttekening bij. “De mensen die we volgden, ervaarden ernstige klachten en hadden dringend zorg nodig. Mogelijk was hun startpunt dus slechter dan dat van de controlegroep in de andere studie.”
Niet gek
Uit interviews met dertig deelnemers kwam bovendien iets naar voren wat moeilijk in grafieken en cijfers te vangen is: het belang van steun, coaching, vertrouwen en erkenning tijdens het behandeltraject. Patiënten gaven aan hoe waardevol ze het vonden om een zorgverlener te treffen die hun klachten serieus nam en die ervaring had met andere post-covidpatiënten. Dat ervaarden de deelnemers als een verademing na een periode van onbegrip. De omgeving – zoals collega’s, familie en buren – wuift klachten van post-covid soms weg als aanstellerij of een burn-out. Juist daarom doet het ertoe dat een zorgverlener de klachten erkent. “Dat gevoel van erkenning en gehoord worden, hielp mensen om hun situatie te accepteren en hun leven opnieuw in te richten”, aldus Slotegraaf.
Spierverlies en voeding
Daarnaast toonde de promovendus het belang van een goed voedingspatroon aan bij mensen met post-covid. In een aparte studie onder meer dan tweehonderd patiënten bleek dat de meerderheid na de eerste covidgolf onbedoeld was afgevallen. Dat komt mogelijk door klachten van covid, zoals verminderde eetlust, snel een vol gevoel en veranderingen in smaak en reuk. “Afvallen klinkt misschien positief in een land met redelijk wat overgewicht”, zegt Slotegraaf, “maar het gewichtsverlies zat vaak niet in vetmassa, maar in spiermassa.” Het gevolg? Minder kracht, minder stabiliteit, sneller uitgeput en minder belastbaar. Precies de klachten die post-covid al kenmerken.
Dan is de rol van een diëtist in het behandeltraject belangrijk, benadrukt Slotegraaf. “Die kan de patiënt begeleiden door bijvoorbeeld een voedingspatroon op te stellen met extra eiwitten voor spierbehoud.” Uit de studie bleek dat zulke behandelingen hielpen: voor de behandeling had twintig procent van de deelnemers een hoge kans op ondervoeding, terwijl dat na behandeling nog maar twaalf procent was. Ook de kans op een tekort aan spierkracht en spiermassa (sarcopenie) daalde: van 31 procent naar 22 procent.
De weg uit het complexe doolhof van post-covid is nog niet in zicht. Een eerste stap is het erkennen van de klachten en voldoende steun bieden aan iedereen die ermee worstelt. Daarnaast pleit Slotegraaf voor meer samenwerking tussen zorgprofessionals. “Post-covid kan zich uiten in fysieke klachten, energieproblemen of voedingsproblemen. Zo kan een diëtist bijvoorbeeld inzichten geven bij een patiënt die al bij de fysiotherapeut onder behandeling is. Samenwerking maakt de zorg effectiever en samenhangender, niet alleen voor post-covid, maar voor veel aandoeningen.”
Anne Slotegraaf promoveerde op 5 maart 2026 bij Humane Voeding & Gezondheid.
