Sanne Boesveldt krijgt Vici-beurs voor onderzoek naar invloed van reuk op gezondheid en eetgedrag

Misschien ken je het wel: een vleugje sudderend vlees en je denkt direct terug aan kerst bij opa en oma. Of een zure zweetlucht dringt je neus binnen en je waant je weer tussen de touwen, klimrekken en puisterige tieners bij de gymles. Dat is geen toeval, volgens Sanne Boesveldt, universitair hoofddocent Humane Voeding en Gezondheid. “Het reukcentrum in de hersenen, de bulbus olfactorius, ligt dicht bij hersengebieden die betrokken zijn bij geheugen en emotie. Daardoor kan reuk een directe invloed hebben op cognitieve processen.” 

Precies die nauwe relatie tussen geur en geheugen wil Boesveldt benutten om geheugenverlies tegen te gaan. Eerder onderzoek liet zien dat zogenaamde geurtraining bij reukverlies niet alleen het reukvermogen verbetert, maar mogelijk ook het geheugen positief beïnvloedt. Boesveldt wil dat nu systematisch onderzoeken bij een grote groep mensen met milde geheugenklachten. Proefpersonen ruiken dan enkele maanden tweemaal per dag aan vier verschillende sterke geuren. “Met speciale MRI-scans onderzoeken we of er dan veranderingen optreden in de hersenen”, legt Boesveldt uit.  

Naast de ‘standaard’ geurtherapie wil Boesveldt een uitgebreidere therapie introduceren waarbij proefpersonen niet alleen een geur ruiken, maar met een virtual reality (VR)-bril ook de herkomst van die geur zien. “De VR-bril toont dan bijvoorbeeld een rozentuin terwijl je aan het potje met rozengeur ruikt”, legt ze uit. “Het idee is dat multisensorische stimulatie (meerdere zintuigen tegelijkertijd prikkelen) een sterker effect heeft.” 

Het tweede deel van het onderzoek richt zich op de rol die reuk heeft bij voedselkeuzes, met name bij mensen die afvallen met afslankmedicatie zoals GLP-1. Hoewel die medicatie lijkt te werken tegen overgewicht, weten onderzoekers nog niet precies hoe GLP-1 het eetgedrag verandert en wat er in het brein gebeurt. Boesveldt vermoedt dat ook hier reuk een rol speelt. “Reuk en smaak bepalen in hoge mate onze voedselkeuzes. Uit dieronderzoek weten we dat in de bulbus olfactorius (het reukcentrum in de hersenen) receptoren zitten waarop GLP-1 aangrijpt.” Dat roept een intrigerende vraag op: verandert het reukvermogen onder invloed van GLP-1, en stuurt dat vervolgens het eetgedrag bij?

De studie volgt proefpersonen die met GLP-1-medicatie starten. Onderzoekers meten het reukvermogen, eetgedrag en de hersenactiviteit van de proefpersonen vóór de eerste injectie van het afslankmiddel en op meerdere momenten daarna. Die groep vergelijken ze met mensen die afvallen via leefstijl- en voedingsadvies zonder medicatie. “Zo hopen we onderscheid te maken tussen effecten van gewichtsverlies en effecten die specifiek samenhangen met GLP-1”, aldus Boesveldt.  

Hoewel het onderzoek fundamenteel van aard is, ziet de universitair hoofddocent duidelijke maatschappelijke relevantie en toepasbaarheid. “Als we beter begrijpen hoe reuk meewerkt aan veranderingen in geheugen en eetgedrag, kunnen we daar in de toekomst misschien heel gericht op inspelen.”  

De toekenning van de Vici-beurs voelt voor Boesveldt als een bijzondere erkenning. “Het is bizar en onwerkelijk,” zegt ze. “Maar vooral voelt het als een enorm cadeau: ik mag vijf jaar lang het onderzoek doen wat ik wil en zelf heb bedacht.” 

In totaal deelde NWO deze ronde 39 Vici-beurzen uit aan onderzoekers van Nederlandse kennisinstellingen, waaronder vier aan Wageningse onderzoekers. Met de beurs kunnen de onderzoekers de komende vijf jaar een onderzoekslijn ontwikkelen en een onderzoeksgroep verder uitbouwen. De Vici is een van de grootste persoonsgebonden onderzoekbeurzen van Nederland, gericht op ervaren wetenschappers. NWO deelt ook Veni- en Vidi-beurzen uit aan jongere onderzoekers, naar het adagium van Julius Caesar: Veni, Vidi, Vici – ik kwam, ik zag, ik overwon.

De overige drie vici-toekenningen in Wageningen gingen naar:

• Eveline Verhulst voor onderzoek naar de seksuele ontwikkeling van mannetjes en vrouwtjes insecten.
• Vera Ros voor onderzoek naar verborgen virussen in insecten.
• David Ludwig voor onderzoek naar de rol van wetenschap in tijden van complexe crises zoals klimaatverandering.