Fundamentele verandering in de financiële sector: van meten naar betekenis

Echte verandering, stellen de onderzoekers, draait niet alleen om betere metingen; er is een andere manier van kijken nodig waarin we onszelf zien als onderdeel van een groter systeem. “Als we willen dat de financiële sector bijdraagt aan een duurzame toekomst, moeten we begrijpen dat onze economie, inclusief de financiële sector, ingebed is in een groter natuurlijk systeem, en dat onze handelingen zowel invloed hebben op dat systeem als erdoor beïnvloed worden,” zegt milieueconoom Francisco Alpízar, die het project leidt samen met ecoloog Jeanne Nel.

Steeds meer financiële instellingen erkennen dat klimaatverandering en biodiversiteitsverlies geen verre problemen zijn, maar reële risico’s die investeringen en economische stabiliteit kunnen beïnvloeden. Veel investeringen zijn afhankelijk van gezonde ecosystemen, zoals bestuiving, vruchtbare bodems en schoon water. Het rapport Indebted to Nature van De Nederlandsche Bank laat bijvoorbeeld zien dat de cacaoproductie sterk afhankelijk is van bestuivers. Als deze verdwijnen, heeft dat gevolgen voor oogsten, prijzen en financiële opbrengsten.

Maar bewustzijn alleen is niet genoeg. Zolang kortetermijnwinst centraal blijft staan, zullen nieuwe data en rapportages niet leiden tot echte verandering.

TRANSPATH identificeert drie belangrijke veranderingen. Ten eerste moeten financiële beslissingen rekening houden met het feit dat de economie afhankelijk is van de natuur, en andersom. Ten tweede moeten overheden en toezichthouders niet alleen marktfalen corrigeren, maar markten actief sturen richting duurzame activiteiten. Ten derde moeten bedrijven zich niet uitsluitend richten op kortetermijnwinst voor aandeelhouders, maar op waardecreatie voor alle belanghebbenden, inclusief toekomstige generaties.

Dit tweede punt is cruciaal. Veel financiële instellingen proberen risico’s te verminderen door investeringen te spreiden. Dat kan individuele bedrijven beschermen, maar lost het onderliggende probleem niet op. Schadelijke activiteiten gaan elders gewoon door. Echte verandering vraagt om duidelijke regels en beleid die kapitaal sturen naar betere alternatieven.

Het derde punt gaat over verantwoordelijkheid. Wanneer bedrijven zich uitsluitend richten op aandeelhouders, dragen anderen vaak de kosten. Een duurzamer financieel systeem betekent verantwoordelijkheid nemen en waarde creëren voor mens, samenleving en milieu.

TRANSPATH laat ook zien dat kennis niet automatisch leidt tot actie. “Het in kaart brengen van risico’s en impact verandert gedrag niet vanzelf,” zegt Jeanne Nel. Daarom is het nodig om ook te kijken naar regels, routines en prikkels die besluitvorming sturen.

Het project verbindt grote ambities, zoals een natuurpositieve economie, met praktische oplossingen. Het onderzoekt hoe beleid en prikkels duurzame keuzes makkelijker en vanzelfsprekender kunnen maken.

Dat wordt bijvoorbeeld zichtbaar in voedselsystemen. Landbouw is afhankelijk van natuur, zoals bodemkwaliteit, water en bestuiving. Onderzoek binnen TRANSPATH laat zien dat landbouwmethoden die biodiversiteit ondersteunen niet alleen goed zijn voor het milieu, maar ook voor economische stabiliteit op de lange termijn. Voorbeelden zijn ruimere gewasrotatie en groenbemesters, die de bodem verbeteren en risico’s verkleinen.

Door onderzoek te combineren met praktijkvoorbeelden laat TRANSPATH zien dat het financiële systeem kan veranderen. Het kan verschuiven van een systeem dat vooral schade meet naar een systeem dat actief bijdraagt aan herstel van natuur. Zo helpt het project de focus te verleggen van kortetermijnwinst naar langetermijnwaarde, voor zowel samenleving als planeet.

Wageningen University & Research brengt kennis samen over natuur, samenleving en economie. Door deze perspectieven te combineren kunnen onderzoekers complexe vraagstukken beter begrijpen en praktische oplossingen ontwikkelen die echte verandering ondersteunen.

TRANSPATH (2022–2026) brengt economen, bestuurskundigen en natuurwetenschappers van Wageningen University & Research samen, in nauwe samenwerking met beleidsmakers, financiële instellingen en maatschappelijke organisaties. Het project wordt gefinancierd door het Horizon Europe-programma van de Europese Unie (onder subsidieovereenkomst nr. 101081984) en is een samenwerking tussen Wageningen University & Research, Helmholtz Centre for Environmental Research, CATIE, University of Ghana, Université de Genève, UCL, World Resources Institute, Pensoft, Sustainabilogy en het Nederlandse Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Lees het artikel

Dingkuhn, P., Nel, J. L., Schoenmaker, D., & Alpizar, F. (2026). Pathways toward a nature-positive financial system. Cell Reports Sustainability. https://doi.org/10.1016/j.crsus.2025.100629